Mynta: ræktun & uppskriftir

Er mynta bara mynta? Nei það eru til margar mismunandi myntutegundir: piparmynta, eplamynta, grænmynta, ananasmynta, basílíkumynta, jarðaberjamynta, hrokkinmynta,vatnamynta svo nokkrar séu nefndar. Þetta eru nöfnin sem við mannfólkið nefnum þessar plöntur. Sem á ekki að skiljast þannig að jarðaberjaminta sé blanda af jarðaberi og mintu. Plantan hefur heldur ekki orðið til við klónun myntu og jarðabers. Nei þetta er einfaldlega mynta sem hefur jarðberja lykt. Það er þannig með myntur að það eru til þónokkrar tegundir af þeim og ansi mörg afbrigði af þeim tegudum vegna þess að myntur eru mjög „lauslátar“ plöntur sem mynda auðveldlega ný afbrigði. Þannig stunda mennirnir líka kynbætur á myntum og fá þá mismunadi bragð og eiginleika fram.

Að þekkja mismunandi myntur getur verið ansi flókið mál. Jafnvel fyrir grasafræðinga. Ein leiðin til vita hvort myntan er sú sem þú vilt rækta eða borða er að smakka á henni.

Myntur blómstra bláum, fjólubláum, bleikum og hvítum blómum. Þær sjást sjaldan í blóma. Blöðin geta verið ljósgræn, dökkgræn, hrukkótt, ljósköntuð, oddmjó og bugðótt. Myntur eru einnig með dökkum brúnrauðleitum eða grænum stöngli.

Piparmynta (Mentha piperita) og grænmynta (Mentha spicata) eru algengastar. Það eru mörg afbrigði komin út af þeim.

Myntur eiga auðvelt með að frjóvgast með ólíkum myntum af annarri tegund. T.d ef piparmynta fjóvgast með vatnamintu er ekki víst að fræin verði frjó.

Vatnamynta er villt og vex á Íslandi. Hún er mjög sjaldgæf og vex við hverasvæði á Vestfjörðum. Þegar hveragufan leggst yfir hana ilmar svæðið. Það er líklegt að ræktunarfólk hafi borið hana til landsins fyrir friðun hverasvæðanna.

Myntur eru notaðar á margvíslegan hátt, þær eru kryddjurtir, lækningarjurtir, notaðar í mat og drykki, ilmvötn, snyrtivörur, sælgæti, tannkrem og í tóbak.

Lækningareiginleikar mynturnar felast í að hún hjálpar til við meltinguna, er notuð við hausverk og auðvitað notuð í munnskol.

HINAR ÝMSAR MYNTUTEGUNDIR

 

Mynta er tilvalin í te enda mikið notuð sem slík í arabískum löndum. Hún er notuð í sósur eins og tzatziki og í kryddsmjör. Einnig til að marínera kjöt og fisk. Hún er tilvalin sem krydd í meðlæti eins og hrísgrjón, kuskus, kartöflur, salat og baunamauk ( t.d grænar baunir). Myntan er einnig fín í eftirrétti eins og piparmintuís og súkkulaðikonfekt. Hér eru nokkrar uppskriftir til að gefa þér hugmyndir hvernig þú getur nýtt hana:

Jómfrúar mojoito

½ lime

1 msk sykur eða hrásykur

4 myntublöð (piparminta)

¼ lítri sódavatn

Setjið lime bátana í stórt glas ásamt sykrinum og pressið allan safn úr með pinna eða skeið. Hrærið vel í þar til að sykurinn er uppleystur í safanum. Bætið svo myntunni við og pressið hana aðeins. Hellið svo sódavatninu yfir.

Jógurtsósan Tzatziki

250 gr. grísk jógúrt (má nota skyr)

1 búnt grænmynta eða 20-40 laufblöð

¼ gúrka

2-3 hvítlauksrif

Salt og pipar eftir smekk

Saxið myntuna smátt, rifið gúrku og hvítlauksrif niður. Hrærið öllu saman

Meðlæti á grillið, gulrætur með myntu

10 gulrætur hreinsaðar og skornar í jafnstóra bita

1 msk smjör

1 tsk eplaedik

Búnt mynta (basilmynta,hrokkinmynta, grænmynta), söxuð gróft

Salt og pipar

Allt sett inn í álpappírs böggull og grillað í 10 til 15 mín. Snúið einu sinni

Ræktun

Ef þú er byrjandi í ræktun er öruggasta leiðin að kaupa sér plöntu og setja hana annað hvort í beð eða ker. Vökva hana reglulega og klippa. Hún lifir bæði í sól og skugga en vex betur í sól. Flestar myntur mynda jarðrenglur, sem eru eins og stöngull ofan í jörðinni sem vex langsum ofarlega í moldinni. Með þessum stöngli skríður myntan áfram og stækkar stundum hratt. Þess vegna er ekki sniðugt að planta henni við hliðina á uppáhalds plöntunni þinni því mintan gæti kæft hana. Ef myntan dreifir sér of mikið er best að rífa upp renglurnar og slíta af.

Annars er hægt að fjölga myntu með afleggjurum, sem sé fá gefins plöntubút með rót. Eða taka stilk af og setja í vasa með vatni og bíða þar til að myndast rætur á stilkinn og þegar þær eru orðnar margar er tímabært að planta honum í mold í potti.

Eins og aðrar kryddjurtir hefur mynta gott að því að vera notuð og klippt reglulega þar sem ný og ný skot myndast við klippingu. Þegar eða ef hún blómstar er hún mjög líklega orðin alltof sterk fyrir flesta að nota.

Heimildir:

http://ordabanki.hi.is/wordbank/search

http://stadreyndasida.ni.is/plontuvefsja/stad.asp?Name=Mentha%20aquatica&Group=H%E1pl%F6ntur

http://www.ni.is/grodur/valisti/

http://floraislands.is/menthaqu.html

FÆÐA/FOOD - fyrir matgæðinginn

Sérrit Í Boði náttúrunnar um mat og matarmenningu á íslensku og ensku. skoða nánar

Gjafaáskrift

Gefðu fallega og innihaldsríka gjöf Skoða nánar

Tögg úr greininni
, , , , , ,